روش COBRAC (Comparisons Between Ranked Criteria) یک روش جدید در حوزه تصمیم‌گیری چندمعیاره است که ایده اصلی آن بر مقایسه زوجی معیارهای مجاور در یک رتبه‌بندی اولیه استوار است. این روش توسط Pamucar et al (2024) ارائه شد.

برخلاف روش‌هایی مانند AHP که نیازمند مقایسه همه معیارها با یکدیگر هستند، COBRAC فقط به مقایسه معیارهایی می‌پردازد که از نظر اهمیت، کنار هم قرار دارند.این روش به‌طور مشخص در دسته روش‌های وزن‌دهی معیارها قرار می‌گیرد. این روش با هدف رفع برخی ضعف‌های روش‌های کلاسیک مانند AHP طراحی شده و تمرکز آن بر کاهش بار تصمیم‌گیرنده در تکمیل پرسشنامه، افزایش سازگاری قضاوت‌ها و  امکان استفاده در مسائل با تعداد زیاد معیار است.

تحقیقات روان‌شناسی شناختی نشان می‌دهد که ذهن انسان توانایی محدودی در مقایسه هم‌زمان تعداد زیادی از عناصر دارد. زمانی که تعداد معیارها افزایش می‌یابد، احتمال ناسازگاری در قضاوت‌ها نیز بیشتر می‌شود. روش COBRAC با در نظر گرفتن این محدودیت شناختی، فرض می‌کند که تصمیم‌گیرندگان می‌توانند معیارهای نزدیک به هم را با دقت و اطمینان بیشتری مقایسه کنند.

مراحل کامل روش کوبراک:

گام اول: رتبه‌بندی معیارها

در این مرحله، معیارها بر اساس میزان اهمیت کلی آن‌ها مرتب‌سازی می‌شوند.

این رتبه‌بندی می‌تواند بر اساس حالات زیر انجام شود:

- نظر مستقیم خبرگان

- میانگین ارزیابی‌های عددی

- نتایج یک روش کمکی

 گام دوم: مقایسه زوجی معیارهای مجاور

پس از رتبه‌بندی، تنها معیارهای مجاور با یکدیگر مقایسه می‌شوند. نتیجه هر مقایسه به‌صورت یک مقدار عددی در بازه [0,1] بیان می‌شود که نشان‌دهنده سهم نسبی هر معیار است.

 گام سوم: استخراج روابط وزنی

بر اساس مقایسه‌ها، روابط نسبی بین وزن معیارها تعریف می‌شود.

این روابط، اهمیت نسبی معیارها را نشان می‌دهند و پایه ورود به مرحله بهینه‌سازی هستند.

 گام چهارم: حل مدل بهینه‌سازی غیرخطی

در نهایت، یک مدل بهینه‌سازی غیرخطی طراحی می‌شود که هدف آن حداقل‌سازی بیشترین انحراف از قضاوت‌های خبرگان و تحت قیود زیر است:

مجموع وزن‌ها برابر ۱ وزن‌ها نامنفی باشند. خروجی این مدل، وزن‌های نهایی و سازگار معیارهاست (این مدل بهینه سازی توسط نرم افزارهایی مانند لینگو و یا گمز حل می شوند).

مزایای روش COBRAC

- کاهش تعداد مقایسه‌های زوجی

- افزایش سازگاری نتایج

- مناسب برای مسائل با تعداد زیاد معیار

- ساختار ریاضی شفاف و قابل دفاع

- امکان ترکیب با سایر روش‌های رتبه‌بندی

موسسه آموزش عالی غیردولتی عقیق شاهین‌شهر